Hertogdom Gelre

Gelre is een streek en voormalig hertogdom in het Nederlands-Duitse grensgebied waar de grote rivieren Rijn, Waal, IJssel en Maas enigermate bij elkaar komen

Gelre was verdeeld in vier kwartieren:
het Kwartier van Nijmegen
het Kwartier van de Veluwe   van Arnhem
het Kwartier van Zutphen
Opper-Gelre, het Kwartier van Roermond   Overkwartier van Gelre of Gelder

Als gevolg van de Tachtigjarige Oorlog werd Gelre gesplitst. De drie noordelijke kwartieren namen deel aan de Unie van Utrecht 1579 en gingen later als Gelderland deel uitmaken van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden

  kaart

 

 

 

 

 

 

 

  kaart
kaart

 

  kaart
kaart

 

 

 

  kaart

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  kaart
kaart

 

 

 

 

 

 

Gelre was verdeeld in vier kwartieren:
het Kwartier van Nijmegen
het Kwartier van de Veluwe   van Arnhem
het Kwartier van Zutphen
Opper-Gelre, het Kwartier van Roermond   Overkwartier van Gelre of Gelder

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Het Kwartier van Arnhem de Veluwe
 
 
het Landdrostamt van de Veluwede Over- en Neder Veluwe:
 
Harderwyk, Wageningen, Hattem, Elburg, Barneveld, Nieuwkerk, Bennekom, Eede, Lunteren, Otterlo, Voorthuisen, Garderen, Kootwyk, Putten, Ermelo, Elspeet, Doornspyk, Oosterwolde, Oldebroek, Heerde, Vorchten, Veessen, Eep, Oen, Nieuwbroek, Vaassen
 
 
 
het Richteramt van Veluwe-Zoom:
 
Arnhem, Terwolde, 't Well, Wilp, Voorst, Halle, Brummen, Spankeren, Dieren, Ellekom, Rhede, Velp, Klingelbeek, Oosterbeek, Renkum. 
 
 
 
de Hooge Heerlykheid het Loo:
 
het Vorstelyk Lusthuis het Loo de dorpen: Appeldoorn, Beekbergen, Loenen, Hoog-Soeren en Uchulen. 
 
 
 
overige hooge en laage Heerlykheden in dit Kwartier:
 
Doornwaard met het kasteel Doornenburg en 't Dorp Helsum. Rozendaal met een dorp en heerlyk Lusthuis van dien naam. Scherpenzeel en Hoevelaken, twee dorpen, zynde te gelyk twee laage Heerlykheden. 
 
 
     

 

 

 

 

 

 

 

 


Spaans Gelre

Het oorspronkelijk uit vier kwartieren bestaande hertogdom Gelre, dat in 1543 door Karel V bij de Nederlanden werd gevoegd, viel tijdens de Tachtigjarige Oorlog uiteen in een Noord-Nederlands gedeelte, bestaande uit de kwartieren van Nijmegen, Veluwe en Zutphen,en een Zuid-Nederlands gedeelte, het Overkwartier van Roermond, dat tezamen met enkele geannexeerde heerlijkheden - zoals Weert, Wessem en Nederweert - als hertogdom Gelre deel uitmaakte van de Zuidelijke Nederlanden onder Spaans bestuur.

Het Overkwartier of Opper-Gelre bleef in Spaanse handen maar na de Vrede van Utrecht in 1713 werd ook dit gebied verder gesplitst

Pruisisch Overkwartier: het grootste deel met de hoofdstad Geldern kwam in handen van Pruisen
Staats Overkwartier: Venlo en omgeving kwam bij de Republiek en werd Staats-Opper-Gelre
Guliks Overkwartier: Erkelens ging naar het hertogdom Gulik
Oostenrijks Overkwartier: alleen Roermond en enkele omliggende gemeenten bleven onder het gezag van de Habsburgers, nu de Oostenrijkse tak, en werden Oostenrijks Gelre. (In 1790 was dit kleine Belgisch Gelre één van de stichtende leden van de Verenigde Nederlandse Staten).

Bij het Verdrag van Wenen van 1815 kwam het westelijk deel van Pruisisch Opper-Gelre weer bij het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden, evenals Staats-Opper-Gelre (Venlo) en Oostenrijks Gelder (Roermond). Al deze delen van het vroegere Overkwartier gingen toen op in de grote provincie Limburg. De noordelijke kwartieren werden opnieuw de provincie Gelderland.

 

kaart

 

 
kaart

 

 

 

 

 

Opper Gelder

 

 

kaart

 

 

 

 

In 1703 werd Gelderen tijdens de Spaanse Successieoorlog door Pruisen zwaar met artillerie gebombardeerd en tenslotte veroverd. Bij de Vrede van Utrecht in 1713 werd bekrachtigd dat de stad en het voormalige Overkwartier Pruisisch werd

In 1750 werd in heel Pruisen de "codex Fredericianus" ingevoerd
Deze codex was in het Hoog-Duits opgesteld, de mensen in Pruisisch Gelre begrepen er niet veel van. De voertaal hier was nog steeds Nederlands. Hierdoor mocht Gelre zich vasthouden aan het aloude landrecht

14 maart 1798, toen ook Pruisisch Gelre bij Frankrijk werd gevoegd, werden alle rechtscolleges opgeheven

 

 

 

In 1814, na de Franse tijd werd Pruisisch Gelre verdeeld: een deel bleef bij Pruisen, een ander deel kwam bij Nederland
De Maas werd de grensrivier werd en er werd afgesproken dat tot op een kanonsschot afstand van de Maas het gebied nog bij Nederland zou horen

Het hele voormalige Gelderse Overkwartier maakte in 1839 deel uit van het Nederlandse deel van Limburg, terwijl het oostelijke Overkwartier ondergebracht werd in Duitse staten. Tegenwoordig zijn dit de Kreis Kleef en de Kreis Viersen in de deelstaat Noord-Rijnland-Westfalen

     

 

 

 

Home